एन. सन्चार न्युज 
१४ असार, काठमाडौं । झण्डै ९ महिना स्वास्थ्य तथा जनसंख्या राज्यमन्त्री रहेका भवानीप्रसाद खापुङ मन्त्रीमा ‘बढुवा’ भए । एकीकृत समाजवादीले चार मन्त्रीलाई फिर्ता बोलाउँदै उनीहरुसँगै राज्यमन्त्री भएका खापुङलाई थप जिम्मेवारी दिने निर्णय गरेको थियो । खापुङ मन्त्री बन्दा हिराचन्द्र केसी राज्यमन्त्री भएका छन् ।
पछिल्लो समय स्वास्थ्यमा राज्यमन्त्री टुटेको छैन, तर अपवाद बाहेक कमैले भूमिका पाएका छन् । संरचना र कामको हिसाबले स्वास्थ्य ठूलो मन्त्रालय हो । मन्त्री र राज्यमन्त्रीबीच कार्यविभाजन गर्ने हो भने काम गर्ने ठाउँ पर्याप्त छ ।
हाल मन्त्री भएका खापुङ आफैं ८ महिना २० दिन अवधि भूमिकाविहीन जस्तै थिए । २२ असोज २०७८ मा विरोध खतिवडाले मन्त्री र खापुङले राज्यमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । तर खतिवडाले खापुङलाई खासै जिम्मेवारी दिएनन् । मन्त्रालय स्रोतका अनुसार स्वास्थ्यमन्त्री तथा राज्यमन्त्रीको अधिकार बाँडफाँट नै भएन । ‘सबै काम मन्त्रीकहाँ ठोकिन्थ्यो । राज्यमन्त्रीको जिम्मेवारी तोकिएको थिएन,’ एक कर्मचारी भन्छन् ।
त्यहीकारण अहिले मन्त्री भएका तत्कालीन स्वास्थ्यमन्त्री खापुङले पनि देखिने गरी काम गर्न सकेनन् । ‘राज्यमन्त्री भएपछि कार्यविभाजन हुन्छ । मन्त्रालयमातहत रहेका दशौं तहसम्मका कर्मचारीको सरुवा–बढुवा तथा केही अस्पतालको हेर्ने जिम्मेवारी पाउनुपर्ने हो । तर, तत्कालीन स्वास्थ्यमन्त्रीले त्यो अधिकार दिएको पाइएन,’ थापा भन्छन्, ‘व्यवहारत राज्यमन्त्री हुनुको अर्थ रहेन । राज्यमन्त्रीलाई केही काम नपाएको, भूमिका नपाएको जस्तो ।’
पूर्वसचिव डा. रेग्मीको अनुभवमा राज्यमन्त्रीलाई भूमिकाविहीन बनाउँदा मन्त्रालयका कर्मचारीले समेत टेर्ने गर्दैनन् । भन्छिन्, ‘राज्यमन्त्रीमा जुन पदको गरिमा हुनुपर्थ्यो । त्यो पोस्टको अवमूल्यन भइरहेको छ । त्यसैले शाखा अधिकृतले पनि टेर्दैनन् ।’
अहिलेको सन्दर्भमा राज्यमन्त्रीलाई सरकारले पाल्नु बाहेक अन्य उपलब्धि नभएको नभएको बताउँछन्, पूर्वप्रमुख विशेषज्ञ डा. सुशीलनाथ प्याकुरेल । ‘स्वास्थ्यमन्त्रीले कार्यविभाजन गर्नुपर्ने हो, त्यसो हुन सकेन । अहिले सरकारले राज्यमन्त्रीलाई पालेर राखेको छ,’ डा. प्याकुरेल भन्छन्, ‘राज्यमन्त्री मात्रै होइन । उनीका निजी सचिवालयमा दिइने सेवा–सुविधा खर्च बालुवामा पानी जस्तै भएको छ ।’
जनस्वास्थ्यविद् डा. बाबुराम मरासिनी पनि स्वास्थ्यमन्त्री र राज्यमन्त्री राख्दा ‘टसल’ मात्रै हुने बताउँछन् । ‘स्वास्थ्यमन्त्रीले कति अधिकार राज्यमन्त्रीलाई दिने स्पष्ट धारणा छैन । स्वास्थ्यमन्त्रीले नै सचिवलाई राज्यमन्त्रीलाई फाइल पेश नगर्नू भन्ने आदेश दिन्छन्,’ डा. मरासिनीले भने, ‘राज्यमन्त्री बनाएर थन्काउने मात्रै गरियो । तर राज्यमन्त्रीबाट कुनै आउटकम लिने काम भएन ।’ उनका अनुसार स्वास्थ्यमन्त्री बिदा बसेको खण्डमा पनि मन्त्रीको अधिकार राज्यमन्त्रीले प्रयोग गर्न सक्ने अवस्था छैन । डा. मरासिनी भन्छन्, ‘बरु स्वास्थ्यविज्ञ राखेर स्वास्थ्यमन्त्रीले फिडब्याक लिने गरे राम्रो हुन्छ ।’
पूर्व स्वास्थ्य राज्यमन्त्री नवराज रावत पनि स्वास्थ्य मन्त्रीहरुले तोकिएर दिएको काम मात्रै गर्नुपर्ने बताउँछन् । राज्यमन्त्री छँदा भूमिकाविहीन भएका खापुङ यतिबेला स्वास्थ्यमन्त्रीको जिम्मेवारीमा पुगेका छन् । उनले पनि राज्यमन्त्री केसीसँग अधिकार बाँडफाँट गर्छन् कि हिजो आफू भएझैं भूमिकाविहीन बनाउँछन्, हेर्न बाँकी छ ।
